दुसरा तिमाही अनेकींसाठी गरोदरपणातील सर्वात आरामदायी टप्पा मानला जातो — पहिल्या तिमाहीतील मळमळ कमी होते आणि तिसऱ्या तिमाहीतील जडपणा अजून सुरू झालेला नसतो. याच काळात बाळाची वाढ झपाट्याने होते.
दुसरा तिमाही म्हणजे नेमकं कधीपासून कधीपर्यंत?
दुसरा तिमाही आठवडा १३ पासून आठवडा २८ पर्यंत, म्हणजे साधारण ४, ५ व ६ व्या महिन्यापर्यंत असतो.
बाळाची वाढ कशी होते?
- बाळाचं वजन या तिमाहीअखेर साधारण दीड किलोपर्यंत व लांबी सुमारे १६ इंचांपर्यंत पोहोचते
- मेंदू व अवयवांची वाढ वेगाने होते; हृदय दिवसाला शेकडो लिटर रक्त पंप करू लागतं
- फुप्फुसं पूर्णपणे तयार होतात, पण अजून हवेत श्वास घेण्याची क्षमता नसते
- बाळ गर्भाशयात हालचाल करू लागतं, लाथा मारू लागतं, गिळणं-चोखणं शिकतं आणि आईचा आवाज ऐकू लागतं
- बोटांचे व पायाचे ठसे, नखं तयार होतात; डोक्यावर केस येऊ लागतात
आईच्या शरीरात कोणते बदल जाणवतात?
- ओटीपोटात हलकं दुखणं, पाठदुखी
- हिरड्यांमधून रक्त येणं
- ब्रॅक्स्टन-हिक्स आकुंचन (सराव आकुंचन)
- स्तनांची वाढ, नाकातून रक्त येणं
- चक्कर येणं, डोकेदुखी, छातीत जळजळ
- त्वचेवर रंगद्रव्य वाढणं, स्ट्रेच मार्क्स
या तिमाहीतील महत्त्वाची तपासणी
आठवडा १८-२२ च्या दरम्यान एक विस्तृत अल्ट्रासाऊंड केला जातो, ज्यात बाळाच्या अवयवांची वाढ तपासली जाते.
याच काळात रक्तक्षयाकडे विशेष लक्ष द्या
गरोदरपणात रक्ताचं प्रमाण वाढतं, त्यामुळे लोहाची गरजही वाढते — आणि दुसरा तिमाही हा रक्तक्षय (ॲनिमिया) तपासण्याचा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. भारतीय गरोदर स्त्रियांमध्ये रक्तक्षयाचं प्रमाण खूप जास्त असल्याने, या तिमाहीत हिमोग्लोबिनची तपासणी न चुकता करून घ्यावी. सविस्तर माहितीसाठी आमचा गरोदरपणातील रक्तक्षय हा लेख वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
दुसऱ्या तिमाहीत प्रवास करणं सुरक्षित आहे का?
सर्वसाधारणपणे हा तिमाही प्रवासासाठी तुलनेने सुरक्षित मानला जातो, पण लांबच्या प्रवासापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
बाळाच्या हालचाली जाणवायला कधी सुरुवात होते?
बहुतेक स्त्रियांना आठवडा १८-२२ च्या दरम्यान पहिल्यांदा बाळाच्या हालचाली जाणवू लागतात.
बाळाचं लिंग या अल्ट्रासाऊंडमध्ये कळू शकतं का?
वैद्यकीयदृष्ट्या शक्य असलं, तरी भारतात कायद्याने गर्भलिंग निदान करणं व सांगणं हे गुन्हा आहे (PCPNDT कायदा) — डॉक्टर हे उघड करू शकत नाहीत.
या तिमाहीत व्यायाम सुरू ठेवावा का?
हो, डॉक्टरांच्या सल्ल्याने चालणं, हलके योगासन यांसारखा मध्यम व्यायाम बहुतेक गरोदर स्त्रियांसाठी सुरक्षित व फायदेशीर असतो.